? پرونده موسیقی متن فیلم “الرّساله”

علی وحید ll اعجازِ حجاز

? درآمد

? سکوت رمزآلود صحرای حجاز،آسمان پر ستاره کویر، مردمانی رنج کشیده و در جهل خویش غوطه ور. اغمای حاکم بر جو اجتماع و اجتماعی مملو از اختلاف طبقاتی ؛
و انتظار!
انتطاری که در فطرت اندک مردمان باقی مانده. انتظار یک پیام، یک نقطه پایان یا شاید یک خط شروع. از مبدایی مجهول و مجهولی به غایت آشنا.
و حلقه گم شده این قصه؛ یعنی یک “پیام آور” .

? اینها تنها گوشه ای است از آنچه که شاهکار بی بدیل آهنگساز فرانسوی با الفبای فطری موسیقی خویش در فیلم “الرّساله” بر ذهن مخاطب جاری میسازد.
موسیقی مملو از حماسه و در عین حال رمز آلود دارای متنی منطبق بر حال و هوای تاریخ و مهمتر از همه ملودی اصلی که در اوج حیرت، غم، شادی و اصالت؛ حماسه آفرین است و بی شک از ماندگار ترین ملودی هایی کارنامه موریس ژار میباشد.

? چالش احساسات
? حتی اگر یکبار هم این فیلم را دیده باشید و بعد ها دوباره به موسیقی آن گوش فرادهید؛ خواهید دید که ژار در تک تک قطعاتش ابعاد مختلف احساسات شما را بارها به چالش میکشد.
? گاهی با تک نوازی “قانون” در تاریخ گم می شوید و همان موقع “فلوت ریکوردر” با پس زمینه ای از ترملوی ساز های “زهی”، شما را در تاریکی تنها میگذارد. بعضا صدای مهندسی شده و بی نقص یک “سینتی سایزر ِِ موگ” با فضا سازی زیرکانه “چنگ”، اتمسفری حیرت آور بوجود می آورد و ناگهان در همان موقع سازهای “کوبه ای” به همراه تمام ارکستر وارد شده و شما را از قعر سرگردانی به اوج حماسه میبرد.
تمام اینها را همراه کنید با مدلاسیون های صریح در خطوط ملودی و واریاسیون های پی در پی ارکستر و البته خودنمایی ملودی اصلی که همیشه در بستری مناسب، ضربه نهایی را وارد میکند! و اینگونه یک شاهکار ساختهه میشود.

? ژار
? ژار موزیسینی است که آثار عاشقانه، رمانتیک، حماسی و درام موفق زیادی در کارنامه خود دارد. اما موفقیت و محبوبیت “الرساله” با توجه به محتوا و موضوع خاص فیلم از بقیه آثار وی چشمگیر تر است. به طوری کهه محبوبیت آن در جهان اسلام و درمیان مسلمانان بیش از آنچه از یک موسیقی فیلم انتظار میرود می باشد.
? جدا از این مطلب توجه داشته باشید که این موسیقی در سال 1977 نامزد دریافت اسکار بهترین موسیقی متن فیلم شد. و درحالی از دریافت جایزه بازماند که حریف قدرش “جان ویلیامز” با موسیقی پر زرق و برقق پروژه عظیم “جنگ ستارگان”، اسکار بهترین موسیقی متن را دریافت کرد. پس اگر این شرایط را در کنار سیاست های اسکار و موضوع خاص این فیلم بگذارید،به عظمت انکار ناپذیر این اثر ژار پی خواهید برد.

? اعجازِ حجاز
? گفتنی است که ژار به عنوان یک فرانسوی با توجه به نزدیکی تاریخ و فرهنگ موسیقی فرانسه به خاورمیانه و بعلاوه کارنامه ای شامل “لورنس عربستان”، قطعا انتتخاب هوشمندانه ای از سوی مصطفی عقاد برایی ساخت موسیقی این پروژه بوده است. اما نکته مهم اینجاست که ژار با همه این توانایی، دانش و تسلطش در موسیقی شرق و خاورمیانه باز هم برای نزدیک شدن به فضای فیلم و موضوع آن مدت قابل توجهی را به همراهه فرزند خویش به صحرای لیبی سفر کرده و آنجا سکنی میگزیند. گفتنی است که ژار ملودی اصلی “الرّساله” را نیز علی الظاهر تحت تاثیر اذانی در مایه “حجاز” در سفرش به لبنان مینویسد.
? و البته نکته اعجاب انگیز ماجرا نیز همین اصطلاحا “مقام حجاز” است. یک انتخاب هوشمندانه –از نظر دیگران- و یک موهبت الهی برای ژار از نظر ما!
جالب است بدانید که این مقام حجاز، یکی از معدود نقاط مشترک میان موسیقی ملل است. به طوری که در موسیقی مقامی ایرانی و ایضا ترکی، هم گوشه ای است از “آواز ابوعطا” و هم با “بیات اصفهان” و “همایون”” شباهت دارد. از طرفی هم در موسیقی کلاسیک اروپا “مینور هارمونیک” حساب میشود. گامی که در آن فاصله یک پرده ای نت هفتم و هشتم را نیم پرده بالا میبریم تا اصطلاحا به نت سانسیبل برسیم.
? نهایتا هم نتیجه استفاده از این گام و مقام به خصوص این میشود که موسیقی متن “الرّساله” را ه خود را به خوبی در میان اقشار و ملل مختلف باز کرده و برخلاف خیلی از تولیدات موسیقایی این ژانر محدود به فرهنگگ و گروه خاصی نمیشود.

? کلام آخر
? تحلیل موفقیت این فیلم و علی الخصوص موسیقی متنش یقینا از حوصله ی قلم خاج و نیازمند تفاسیری طولانی ست. اما حداقل فکر کردن به این موضوع که : “چگونه هنر میتواند حجاب های عقیدتی را کنار زده وو فرای آن نقش آفرینی کند؟” ؛ به شرط تحلیل صحیح خود میتواند زمینه ساز ایجاد آثاری از این دست باشد…

اشتراک گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *